Marcin Rząsa

Rzeźbiarz, urodzony 6 lipca 1965 roku w Zakopanem, syn rzeźbiarza Antoniego Rząsy. Sztuka otaczała go od pierwszych lat życia. Dzieciństwo spędził w internacie Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem, gdzie jego rodzice mieli służbowe mieszkanie. Jako jedynak miał tam ponad trzydziestu starszych „braci”, którzy rzeźbili, rysowali i malowali. Jak sam przyznaje, to właśnie oni, bardziej niż ojciec, sprawili, że wybrał drogę artystyczną.

W latach 1980–1985 uczył się w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem. Studia rzeźbiarskie rozpoczął w 1985 roku na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a rok później przeniósł się na Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie, do pracowni prof. Jana Kucza. Dyplom obronił w 1991 roku w pracowni prof. Grzegorza Kowalskiego, w słynnej Kowalni. W latach 1994–1995 studiował także w Wyższej Szkole Sztuk Pięknych (VŠVU) w Bratysławie, w pracowni Jozefa Jankoviča.

Rzeźbi wyłącznie w drewnie, tradycyjnymi narzędziami, a jego tematem jest człowiek. Charakterystyczne dla niego małe figury powstały niemal przypadkiem. Pod koniec lat 80. wrócił na uczelnię z prawie miesięcznym spóźnieniem, bo został we Francji na winobraniu. Nadrabiając zadanie z pracowni prof. Kucza, polegające na multiplikowaniu elementów, zaczął rzeźbić niewielkie postacie i robi to do dziś. Jego figury nie mają cech indywidualnych. To uniwersalne przedstawienia człowieka: stojące, idące, siedzące lub przykucnięte, o oszczędnie zaznaczonych twarzach i zamkniętych powiekach. Zawsze stoją boso na ziemi, co jest dla artysty żelazną zasadą. Nawet tam, gdzie postacie są malowane, drewno pozostaje widoczne. Artysta szczególnie lubi drewno drzew owocowych, bo pachnie: czereśnia czereśnią, a jabłoń jabłkami.

Jego prace pokazywano w Polsce i za granicą, m.in. w Instytutach Polskich w Berlinie, Bratysławie i Rzymie, w galeriach BWA w Szczecinie, Olsztynie, Zakopanem, Suwałkach i Gorlicach, w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, w Częstochowie i Pabianicach, a także w galeriach prywatnych w Polsce, Niemczech i Holandii. W 2023 roku Galeria Bielska BWA zaprezentowała jego wystawę indywidualną „Cisza” w ramach projektu „Drzewo. Drewno. Materiał czy świętość?”. W 2026 roku w Galerii Współczesnej Sztuki Sacrum „Dom Praczki” w Kielcach odbyła się wystawa „Ab Origin”, na której jego rzeźby po raz pierwszy wystawiono obok prac ojca, w dialogu dwóch pokoleń rzeźbiarzy. Współpracuje m.in. z Galerią YAM w Zakopanem i z galerią Projekt 101 w Warszawie. Uczestniczył w plenerach na Węgrzech, na przylądku Arkona na Rugii, w Gorlicach i w Zakopanem.

Jego twórczości poświęcona jest monografia „Marcin Rząsa. Rzeźby”, opowieść o relacji rzeźby, krajobrazu i fotografii, z tekstem Doroty Folgi-Januszewskiej, zdjęciami Magdy Ciszewskiej-Rząsy i projektem graficznym Macieja Januszewskiego. Publikacja została wyróżniona Nagrodą Literacką Zakopanego 2022.

Od 1986 roku prowadzi Galerię Antoniego Rząsy w Zakopanem, obecnie wspólnie z żoną, fotografką Magdą Ciszewską-Rząsą. Od 1991 roku kieruje Fundacją Antoniego Rząsy. Galeria, położona przy wejściu do Doliny Strążyskiej, jego ulubionego miejsca w Tatrach, w 2026 roku świętuje 50-lecie istnienia.

Jest autorem ekspozycji w Galerii Sztuki XX wieku w Willi Oksza, oddziale Muzeum Tatrzańskiego, i członkiem Rady Muzeum Tatrzańskiego im. dr. Tytusa Chałubińskiego. Projektuje statuetki wręczane laureatom festiwalu Spotkania z Filmem Górskim. Współpracuje także z Tatrzańskim Parkiem Narodowym. Jest przewodnikiem tatrzańskim.